Chủ đề lần này là “Chemical Crack”.
Ngay cả trong ngành xe máy cũng không nhiều người biết đến hiện tượng này.
Đây là hiện tượng nhựa bị nứt do tác động của hóa chất.
Khi dầu bôi trơn thấm vào những vị trí đang chịu ứng suất, vật liệu có thể trở nên giòn và bị nứt.
Bản thân tôi cũng từng gặp trường hợp nắp hông và kính chắn gió bị nứt vì nguyên nhân này.
Tất cả đều xuất hiện vết nứt tại lỗ bu-lông.
Ban đầu tôi nghĩ là do siết quá mô-men.
Nhưng thực ra không phải vậy.
Nguyên nhân là do mỡ bôi trơn được sử dụng để cải thiện độ lắp ghép.
Cơ chế hình thành hiện tượng Chemical Crack.
Tại sao chất bôi trơn vốn giúp các chi tiết trượt dễ hơn lại có thể làm hỏng nhựa?
Câu trả lời nằm ở cấu trúc phân tử của nhựa.
Nếu quan sát ở cấp độ vi mô, nhựa được tạo thành từ những chuỗi phân tử dài đan xen vào nhau như những sợi dây. Khi các vị trí như lỗ bu-lông, móc hoặc chốt chịu ứng suất, các chuỗi phân tử này sẽ bị kéo căng.
Nếu dầu bôi trơn hoặc các hóa chất thấm vào lúc đó, chúng sẽ chui vào khoảng trống giữa các phân tử và làm các chuỗi đang liên kết với nhau bị tách ra.
Kết quả là phần vật liệu đó không còn chịu được ứng suất và xuất hiện các vết nứt.
Đó chính là bản chất của hiện tượng Chemical Crack.
Các loại hóa chất cần tránh và những loại nhựa dễ bị nứt.
Trong số các loại hóa chất, nguy hiểm nhất là acetone và benzen.
Một số loại silicone cũng không nên sử dụng.
Điểm chung của chúng là khả năng tác dụng hóa học rất mạnh.
Vì vậy, tác dụng phụ của chúng cũng lớn.
Ngoài ra, khả năng kháng hóa chất cũng khác nhau tùy từng loại nhựa.
Đặc biệt cần lưu ý với các loại nhựa thuộc nhóm nhựa vô định hình (amorphous plastics).
Polycarbonate, nhựa ABS và acrylic là những vật liệu cần đặc biệt cẩn thận.
| PC Polycarbonate | Kiềm, hydrocacbon thơm, este và một số loại mỡ silicone. | Rất trong suốt và bền chắc, nhưng lại nhạy cảm nhất với hóa chất. Ngay cả khi dầu silicone thấm vào cũng có nguy cơ gây nứt. |
| PS Polystyrene | Dầu mỡ, xăng, vỏ các loại quả họ cam quýt (limonene), phụ gia silicone. | Cấu trúc phân tử giòn, dễ bị nứt ngay cả khi tiếp xúc với các loại dầu mỡ thông dụng. Ngay cả mỡ silicone cũng có thể gây nguy hiểm, tùy thuộc vào loại phụ gia được sử dụng. |
| Nhựa ABS | Dung môi pha sơn, benzen, ethanol, dầu hỏa, dầu mỡ. | Cần chú ý đến lượng dung môi còn sót lại sau khi sơn, dán hoặc vệ sinh. Đặc biệt, các khu vực chịu ứng suất như quanh lỗ bu-lông rất dễ xuất hiện vết nứt. |
| POM Polyacetal | Axit mạnh, kiềm mạnh, chất oxy hóa. | Khả năng chịu dung môi rất cao, nhưng lại cực kỳ kém chịu axit. Các chất tẩy rửa có tính axit hoặc chất tẩy trắng có thể làm vật liệu nhanh chóng bị hư hỏng và xuống cấp. |
| PVC Polyvinyl Clorua | Acetone, este, dung môi hydrocacbon thơm | Dễ bị hòa tan bởi dung môi. Khi tiếp xúc lâu với cao su hoặc các loại nhựa khác, các thành phần có thể di chuyển sang nhau, gây hiện tượng bề mặt bị dính và “chuyển màu”. |
| PP / PE Polyethylene, v.v. | Axit có tính oxy hóa, dung môi mạnh (ở nhiệt độ cao) | Đây là một trong những loại nhựa có khả năng kháng hóa chất tốt nhất. Ở nhiệt độ thường, gần như không bị ảnh hưởng bởi hóa chất. Tuy nhiên, bề mặt của nó rất khó bám keo hoặc sơn. |
Ngay cả dung dịch vệ sinh chi tiết cũng nguy hiểm!
Đến đây tôi chủ yếu nói về chất bôi trơn, nhưng các chất tẩy dầu mỡ cũng cần phải cẩn thận!
Trong dung dịch vệ sinh chi tiết (Parts Cleaner) có chứa acetone và dung môi hydrocacbon thơm như đã nêu trong bảng ở trên. Thành phần sẽ khác nhau tùy từng loại, nhưng loại dùng cho kim loại có khả năng tẩy dầu rất mạnh nên tính ăn mòn cũng cao hơn.
Ngoài ra, một số chất tẩy rửa cũng chứa acetone hoặc benzen. Tuy nhiên, khi rửa xe thì cuối cùng cũng sẽ được xả sạch bằng nước, nên theo tôi không cần quá lo lắng về vấn đề này.
Những vị trí trên xe máy cần đặc biệt chú ý.
Vậy cụ thể cần chú ý đến những chi tiết nào?
Nếu là nhựa ABS, như trong ví dụ lần này, việc bôi mỡ để chống kẹt có thể gây nguy hiểm.
Thường được làm bằng polycarbonate hoặc acrylic. Nếu dùng dung môi mạnh để tẩy sạch xác côn trùng bám trên bề mặt, kính có thể bị nứt vỡ từ vị trí chân bắt bu-lông.
Thường được làm bằng polycarbonate. Vì vậy, nếu sử dụng quá nhiều chất chống bám nước hoặc chất tẩy rửa có tác dụng mạnh, các bộ phận chuyển động có thể xuất hiện vết nứt.。
Ít ai có thể chỉ nhìn vào một chi tiết nhựa mà biết chính xác đó là loại vật liệu gì.
Vì vậy, tốt hơn hết là nên cẩn thận với loại hóa chất sử dụng.
Nếu dầu hoặc dung môi mạnh dính vào các loại nhựa dễ xảy ra Chemical Crack (như ABS hoặc polycarbonate), hãy tẩy sạch bằng chất tẩy rửa trung tính rồi rửa lại bằng nước.
Ngoài ra, nếu muốn chống kẹt ren, cần lựa chọn cẩn thận các loại mỡ silicone (hãy kiểm tra kỹ thành phần) hoặc keo chống tự tháo ren tương thích với nhựa để tránh làm ảnh hưởng đến vật liệu.
Cuối cùng.
Tuy đều được gọi là “mỡ silicone” hay “dung dịch vệ sinh chi tiết (Parts Cleaner)”, nhưng thực tế có rất nhiều loại khác nhau. Thành phần cũng khác nhau tùy theo từng nhà sản xuất.
Tuy nhiên, lúc nào cũng phải đối chiếu bảng thành phần để chọn hóa chất thì thật phiền phức. 💦
Vì vậy, khi sử dụng cho các chi tiết bằng nhựa, cách đơn giản nhất là chọn những sản phẩm có ghi “ít gây ảnh hưởng” hoặc “an toàn cho nhựa”.
Có thể nói, hiện tượng Chemical Crack đôi khi là mặt trái của việc làm quá cẩn thận.
Nhưng đồng thời, đó cũng là dấu hiệu cho thấy chỉ còn thiếu một chút sự chú ý đến chi tiết.
